165

O ki, sizi yeryüzünün halifeleri kıldı ve kiminizi kiminizin üstüne derecelerle yükseltti ki, verdiklerinde sizi denesin. Şüphesiz Rabbin cezayı çabuk verendir. Şüphesiz O, elbette çok bağışlayıcı, çok merhamet edicidir.

"O ki, sizi yeryüzünün halifeleri kıldı":

Ebû Ubeyde şöyle demiştir: Halaif: Halifenin çoğuludur.

Şair Şemmah şöyle demiştir:

ölüm onları vurur, beni ise ıskalar,

Ben de bir kavimden ötekine halife olurum (aralarında dolaşırım).

Onların kimlere halife (halef) olduklarında da müfessirlerin üç görüşü vardır:

Birincisi: Onlar yeryüzünde yaşayan cinlere halef oldular, bunu İbn Abbâs, demiştir.

İkincisi: Onlar birbirlerine halef olurlar. Bunu da İbn Kuteybe, demiştir.

Üçüncüsü: Ümmet-i Muhammed, diğer ümmetlere halife olmuştur. Bunu da Zeccâc zikretmiştir.

"Bazınızı bazınızın üzerine derecelerle yükseltti": Yani rızıkta, ilimde, şerefte, kuvvette vs. şeylerde,

"liyeblüveküm": Yani sizi denemek için; o zaman sevap kazanacağınız veya azap göreceğiniz şeyler açığa çıkar.

"Şüphesiz Rabbin cezayı çabuk verendir":

Bunda da iki görüş vardır:

Birincisi: Ona çabuk, dedi, çünkü o gelecektir; her gelecek de yakındır.

İkincisi: O azap vermek isterse, azabı çabuk verir.